तेहरान । रणनीतिक तथा ऊर्जा आपूर्तिका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण होर्मुज जलडमरूमध्यलाई पुनः सञ्चालनमा ल्याउने विषयमा इरान र ओमानबीचको छलफल अघि बढेको छ। यद्यपि जलमार्गको व्यवस्थापन, जहाजको आवागमन र सम्भावित शुल्कसम्बन्धी विषयमा अझै पूर्ण सहमति जुट्न बाँकी रहेकाले जलडमरूमध्य तत्कालै पूर्ण रूपमा खुल्ने निश्चित भइसकेको छैन।
छलफलमा इरानले खाडीमा प्रवेश गर्ने जहाजको आवागमनमा आफ्नो पक्षबाट नियन्त्रण तथा निगरानी राख्ने प्रस्ताव अघि सारेको बताइएको छ। बाहिरिने जहाजका लागि भने ओमानतर्फको मार्ग प्रयोग गर्ने र त्यसको आवागमनसम्बन्धी जानकारी इरानले प्राप्त गर्ने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ।
यसअघि इरानले होर्मुजको दुवै दिशाको समुद्री आवागमनमा बढी नियन्त्रण खोजेको थियो। पछिल्लो प्रस्तावमा प्रवेश गर्ने जहाजमाथि प्रत्यक्ष अधिकार राख्ने र बाहिरिने जहाजको गतिविधिमाथि निगरानी गर्ने दिशामा प्रस्ताव परिमार्जन गरिएको बताइएको छ। ओमानले भने सुरक्षित र व्यवस्थित अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री यातायात सुनिश्चित गर्ने भूमिकामा जोड दिएको छ।
सम्भावित व्यवस्थाअन्तर्गत जलमार्गको सुरक्षा, वातावरणीय व्यवस्थापन तथा अन्य समुद्री सेवाका लागि शुल्कसम्बन्धी विषय पनि छलफलमा रहेको छ। तर जलडमरूमध्यमाथि इरानको एकतर्फी नियन्त्रण वा जहाजबाट शुल्क उठाउने व्यवस्थाप्रति अमेरिका असहमत रहेको बताइएको छ। यही विषय सहमति निर्माणका क्रममा प्रमुख चुनौती बन्न सक्ने देखिएको छ।
इरान र ओमानले यसअघि होर्मुज जलडमरूमध्यलाई सुरक्षित र अन्तर्राष्ट्रिय जहाज आवागमनका लागि खुला राख्ने प्रतिबद्धता जनाएका थिए। जुन २३ मा जारी संयुक्त वक्तव्यमा दुवै देशले भविष्यको नेभिगेसन व्यवस्थाबारे संयुक्त कार्यसमूहमार्फत छलफल अघि बढाउने सहमति गरेका थिए।
पर्सियन खाडी र ओमानको खाडी जोड्ने होर्मुज जलडमरूमध्य विश्वको महत्त्वपूर्ण ऊर्जा व्यापारिक मार्गमध्ये एक हो। यहाँबाट हुने तेल तथा अन्य ऊर्जा उत्पादनको ढुवानीमा अवरोध आउँदा विश्व बजारमा आपूर्ति, मूल्य र समुद्री व्यापारमा प्रत्यक्ष असर पर्न सक्छ। त्यसैले जलडमरूमध्यको सञ्चालनसम्बन्धी वार्तालाई मध्यपूर्वभन्दा बाहिर पनि चासोका साथ हेरिएको छ।
वार्तामा प्रगति भए पनि होर्मुज जलडमरूमध्य पूर्ण रूपमा खुलिसकेको निष्कर्ष निकाल्न अझै समय लाग्ने देखिएको छ। इरानी पक्षले पनि सुरक्षित जहाज आवागमनका लागि व्यवस्थापनसम्बन्धी छलफल र जलडमरूमध्य पूर्ण रूपमा खुलाउने विषयलाई अलग रूपमा हेर्दै आएको बताइएको छ।
इरान–ओमानबीचको सहमति बनेमा ऊर्जा आपूर्ति र समुद्री व्यापारमा देखिएको अनिश्चितता केही कम हुन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। तर जलमार्गको सुरक्षा, नियन्त्रण र आवागमनसम्बन्धी अन्तिम व्यवस्थामा सहमति जुट्नु नै यसको कार्यान्वयनका लागि मुख्य विषय हुनेछ।
